११ असार, काठमाडौं । विश्व ऊर्जा आपूर्तिको प्रमुख मार्ग मानिने होर्मुज जलमार्गलाई लिएर पुनः तनाव चुलिएको छ। इरानले पूर्वअनुमति बिना हुने कुनै पनि समुद्री आवागमनलाई कडा कारबाही गर्ने चेतावनी दिएको छ।

इरानको रिभोलुसनरी गार्ड्सले जारी गरेको विज्ञप्तिमा आधिकारिक अनुमति र तोकिएको मार्ग बाहेकको आवागमनलाई अस्वीकार्य, जोखिमपूर्ण र अवैध मानिने उल्लेख गरिएको छ। त्यस्ता गतिविधिमा संलग्न जहाजहरूलाई आवश्यक कारबाही गरिने स्पष्ट चेतावनी दिइएको छ। हालै भएको इरान–अमेरिका युद्धविरामपछि जलमार्गको व्यवस्थापन र भविष्यलाई लिएर तेहरान र वासिङ्टनबीच मतभेद कायम रहँदा यो चेतावनी आएको हो। युद्धका क्रममा केही समय अवरुद्ध भएको यो मार्ग पुनः सञ्चालनमा आए पनि राजनीतिक विवाद भने अझै समाधान भएको छैन। विज्ञप्तिमा इरानले आफ्नो तटसँगैको समुद्री करिडोरलाई मात्र आधिकारिक मार्गका रूपमा मान्यता दिएको उल्लेख छ। केही पक्षले प्रस्ताव गरेका वैकल्पिक मार्गहरूको समेत आलोचना गर्दै इरानले त्यस्ता प्रस्तावहरू अस्वीकार्य हुने जनाएको छ।

विश्वको करिब २० प्रतिशत कच्चा तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास (LNG) आपूर्ति यही जलमार्ग हुँदै हुने भएकाले होर्मुज रणनीतिक रूपमा अत्यन्त संवेदनशील क्षेत्र मानिन्छ। इरान र ओमानबीचको यो साँघुरो जलमार्ग सबैभन्दा कम चौडाइ भएको स्थानमा करिब ३० किलोमिटर मात्र छ। इरानले युद्धपछि जलमार्ग प्रयोगबापत सेवा शुल्क लागू गर्ने योजना अघि सारेको छ। तर संयुक्त राज्य अमेरिकाले होर्मुजलाई अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्ग भएको भन्दै कुनै पनि प्रकारको शुल्क वा टोल स्वीकार्य नहुने अडान लिएको छ। गत साता भएको युद्धविरामसम्बन्धी समझदारीअनुसार ६० दिनसम्म व्यापारिक जहाजहरूले निःशुल्क रूपमा आवागमन गर्न पाउने व्यवस्था गरिएको छ। त्यसपछि लागू हुने व्यवस्थाबारे भने अझै स्पष्ट सहमति जुटेको छैन।

यसैबीच इरान र ओमानले जलमार्ग व्यवस्थापन तथा सम्भावित शुल्क संरचनाबारे संयुक्त अध्ययन गर्ने घोषणा गरेका छन्। अर्कोतर्फ अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियो ले खाडी मुलुकहरूको भ्रमणका क्रममा कुनै पनि अतिरिक्त शुल्क वा समुद्री कर स्वीकार्य नहुने स्पष्ट पारेका छन्। विश्लेषकहरूका अनुसार होर्मुज जलमार्गको व्यवस्थापन र शुल्कसम्बन्धी विवाद आगामी कूटनीतिक वार्तामा प्रमुख मुद्दा बन्ने देखिएको छ।