०५ कात्तिक, बाजुरा। वर्षौंदेखि साँफे-मार्तडी सडकको यातायात प्रभावित गर्दै आएको बाजुराको अम्कोट पहिरो नियन्त्रण तथा सडक सुधारका लागि ५२ करोड ३१ लाख ५० हजार रुपैयाँ विनियोजन भएको छ। पहिरोका कारण सडक अवरुद्ध हुने, खेतीयोग्य जमिन कटान हुने र बस्ती नै जोखिममा पर्ने समस्या भोग्दै आएका स्थानीयले बजेट विनियोजनपछि स्थायी समाधानको आशा गरेका छन्।

संघीय सरकारको पूर्वाधार विकास मन्त्रालयले चालु आर्थिक वर्षदेखि काम सुरु गर्ने लक्ष्यसहित बजेट विनियोजन गरेको हो। सडक डिभिजन कार्यालय साँफेबगर, अछाममार्फत आयोजना कार्यान्वयन गर्ने प्रक्रिया अघि बढाइएको छ। पूर्वाधार विकासमन्त्री सुनिल लम्सालका विज्ञ सल्लाहकार इन्जिनियर दिनेश रावतका अनुसार आयोजनाको लागत अनुमान तयार गरी अन्तिम रूप दिइसकिएको छ। तर, टेन्डर खोल्नुअघि प्राविधिक डिजाइन पुनरावलोकन गर्नुपर्ने भएकाले प्रक्रिया केही समय लम्बिने भएको छ। रावतले तिहारपछि सम्बन्धित प्राविधिक टोलीबाट डिजाइन पुनः परीक्षण गराएर आवश्यक परिमार्जनसहित टेन्डर प्रक्रिया अघि बढाइने बताए। उनका अनुसार आयोजना बहुवर्षीय ठेक्कामार्फत कार्यान्वयन गरिनेछ र आवश्यकताअनुसार बजेट थप गर्ने तयारीसमेत छ।

बुढीगंगा नगरपालिका–१ स्थित अम्कोट क्षेत्रमा पहिरोको समस्या लामो समयदेखि कायम छ। पहिरोले सडकलाई मात्र क्षति पुर्‍याएको छैन, स्थानीयको खेतीयोग्य जमिन बगाएको छ भने केही घरमा समेत क्षति पुगेको छ। यस क्षेत्रको भौगोलिक अवस्था चुनौतीपूर्ण छ। सडकको तल्लो भागमा बूढीगंगा नदीले कटान गरिरहेको छ भने पारिपट्टि त्रिवेणी नगरपालिकाको पैमा क्षेत्रमा पहिरोको जोखिम छ। नदीले तलबाट जमिन कटान गर्ने र माथिबाट पहिरो खस्ने समस्याले सडकलाई सुरक्षित राख्न कठिन बनाएको छ। २०७६ देखि २०७९ सालसम्म वर्षायाममा पटक–पटक सडक अवरुद्ध हुने समस्या देखिएको थियो। विशेषगरी २०७७ र २०७९ सालमा पहिरोका कारण चार महिनासम्म यातायात सञ्चालन हुन सकेको थिएन। अम्कोट क्षेत्रमा एक किलोमिटरभन्दा बढी सडक पहिरोको उच्च जोखिममा रहेको छ। २०७७ भदौमा सडक भासिँदा एक जनाको मृत्युसमेत भएको थियो। सामान्य वर्षामा पहिरोको गतिविधि कम देखिए पनि ठूलो वर्षा हुँदा सडक पुनः अवरुद्ध हुने र संरचनामा क्षति पुग्ने जोखिम कायमै छ।

पहिरोको जोखिम कम गर्न करिब तीन वर्षअघि अम्कोटको माथिल्लो भागबाट वैकल्पिक सडक निर्माण सुरु गरिएको थियो। तर, पहिरो खस्ने क्रम केही कम भएपछि उक्त कामले निरन्तरता पाउन सकेन। अहिले पुरानै सडकखण्डमा जोखिमका बीच यातायात सञ्चालन भइरहेको छ। यसअघि २०७९ सालमा भूगर्भविद्को टोलीले अम्कोट क्षेत्रको अध्ययन गरेको थियो। त्यसबेला सोही स्थानमा सडक निर्माण गरी सञ्चालनमा ल्याउन करिब तीन अर्ब रुपैयाँ आवश्यक पर्ने सडक विभागले जनाएको थियो। ठूलो रकम आवश्यक पर्ने देखिएपछि पहिरो नियन्त्रण तथा सडक सुधारको योजना लामो समय अन्योलमा रह्यो। नगरपालिका र स्थानीय बासिन्दाले विभिन्न निकायसँग पटक–पटक बजेट माग गर्दै आए पनि अपेक्षित रकम जुट्न सकेको थिएन। अहिले विनियोजित ५२ करोड ३१ लाख ५० हजार रुपैयाँले पहिरोको जोखिम कति न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ भन्ने विषय भने प्राविधिक डिजाइन, निर्माण विधि र कार्यान्वयनमा निर्भर रहनेछ।

स्थानीय बासिन्दा वसन्त थापाले लामो समयदेखि सडक सुधार र पहिरो व्यवस्थापनका लागि बजेट माग गर्दै आएको बताए। बजेट विनियोजन हुनु सकारात्मक भए पनि काम प्रभावकारी रूपमा सम्पन्न हुनुपर्ने उनको भनाइ छ। उनले स्थानीयको माग बजेट घोषणा हुनुमा मात्र सीमित नरहेको उल्लेख गर्दै पहिरो नियन्त्रण र सडक सुधारको काम समयमै अघि बढाउनुपर्ने बताए। स्थानीयका लागि अम्कोटको समस्या सडक आवागमनमा देखिने कठिनाइ मात्रै होइन, घरबास र खेतीयोग्य जमिनको सुरक्षासँग पनि जोडिएको छ। त्यसैले उनीहरूले विनियोजित रकमको प्रभावकारी उपयोग र दीर्घकालीन समाधानमा जोड दिएका छन्।

साँफे–मार्तडी सडक बाजुरा सदरमुकाम मार्तडीलाई सडक सञ्जालसँग जोड्ने प्रमुख मार्ग हो। यसै सडकबाट जिल्लाको उत्तरी क्षेत्रका साथै हुम्ला र मुगुका बासिन्दाले पनि आवतजावत गर्दै आएका छन्। वर्षायाममा अम्कोटमा सडक अवरुद्ध हुँदा बिरामीलाई अस्पताल पुर्‍याउन, खाद्यान्न तथा दैनिक उपभोग्य सामग्री ढुवानी गर्न र यात्रु आवागमनमा समस्या हुने गरेको छ। सडकको जोखिमले दुर्घटनाको सम्भावना पनि बढाउँछ। त्यसैले अम्कोट पहिरो नियन्त्रण तथा सडक सुधारको काम सम्पन्न भएमा बाजुरासहित आसपासका जिल्लाको यातायातमा समेत सहजता आउने अपेक्षा गरिएको छ।

बजेट विनियोजनसँगै अब डिजाइन पुनरावलोकन, टेन्डर प्रक्रिया र निर्माण कार्यलाई अघि बढाउनु सम्बन्धित निकायका लागि मुख्य चुनौती बनेको छ। वर्षौंदेखि समस्या भोगिरहेका स्थानीयका लागि भने वास्तविक राहत बजेटको घोषणा मात्र नभई सुरक्षित सडक र पहिरोको दीर्घकालीन व्यवस्थापनबाट प्राप्त हुनेछ।